સ્ત્રીઓ પરનો જુલ્મ ક્યારે અટકશે?

Prashasti Mehta

રુડોલ્ફે વિવિયનની ગેરહાજરીમાં એના એપાર્ટમેન્ટના બારણે એક પાર્સલ મૂકાવ્યું. ઓફિસથી પાછી આવેલી વિવિયને પાર્સલ ખોલ્યું તો મોટો ધડાકો થયો અને વિવિયનના ફૂરચેફૂરચા ઊડી ગયા. રુડોલ્ફ પર શક ગયો પણ એનો ગુનો પુરવાર ન થયો... સુઝાન એના પતિ રોબર્ટથી છૂટી થઇ પછી પોલીસને લઇને પોતાના ફ્લેટમાં પોતાની વસ્તુઓ લેવા ગઇ. પોલીસ હાથમાં ગન લઇને ચારે બાજુ નજર નાખતો ઊભો હતો. સુઝાન એક કબાટમાંથી બેફિકરાઇથી પોતાની વસ્તુઓ કાઢતી હતી ત્યારે એક મોટા કબાટમાં સંતાઇ ગયેલો રોબર્ટ એકાએક બહાર નીકળ્યો અને ધનાધન ગોળીઓ છોડી.

અમેરિકા કે જ્યાં સ્ત્રીના સ્વતંત્ર વ્યક્તિત્વનો સંપૂર્ણ સ્વીકાર થયો છે. સ્ત્રી એની પોતાની રીતે જીવી શકે એવી સગવડો છે, એવા સંયોગો છે, જ્યાં નોકરી જતી રહે તો બેકારીભથ્થું મળે છે, જ્યાં કાયદો સ્ત્રીના પક્ષમાં છે, જ્યાંની સરકાર કહે છે કે સ્ત્રીઓ પરના અત્યાચાર માનવહકનો ભંગ છે, સ્ત્રી પર શારીરિક કે માનસિક ત્રાસ ગુજારે તો કડક શિક્ષાની જોગવાઇ છે.

ત્યાં પણ રોજેરોજ સ્ત્રીઓ કમોતે મરે છે, એમના શબના ટુકડેટુકડા થાય અને જંગલમાં ફેંકાઇ જાય કે દરિયામાં ફગાવી દેવાય. દુનિયાના દરેક દેશમાં આવી જ કરુણ પરિસ્થિતિ છે, ક્યાંય કશું અટકયું નથી. સેંકડો વર્ષોથી સ્ત્રી પર ત્રાસ થતો આવ્યો છે.

રોજ સવારે પેપર ખોલો અને સ્ત્રીની ઘાતકી હત્યાના સમાચાર વાંચવા મળે. હત્યારો મોટા ભાગે એનો ઘનિષ્ઠ, પ્રિયજન હોય કે સ્ત્રીએ જેના ઉપર સંપૂર્ણ વિશ્વાસ મૂકીને લગ્ન કર્યા હોય એ પતિ હોય, જેના સંતાનની એ મા બની હોય એ પતિએ જ બંદૂકની ગોળીએ એને વીંધી હોય કે ક્યારેક ગળું દબાવીને હત્યા કરી હોય. છાપાંમાં અને ટીવીમાં એ મૃતદેહની તસવીરો બતાવાય. જે જોઇને આપણે કંપી ઊઠીએ.

આવા સમૃદ્ધ, લોકશાહીને વરેલા દેશમાંય સ્ત્રીની આવી દશા? સ્ત્રી એની નિકટ આવતા પુરુષને પારખી શકતી નહીં હોય? સ્ત્રી આટલી વિશ્વાસુ કેમ બને છે? વિશ્વાસુ સ્વભાવ એ શું એની જન્મજાત નબળાઇ છે? પ્રેમ કરવો એ શું એની દુર્બળતા છે?

સ્ત્રી બુદ્ધિથી માણસનું મૂલ્ય આંકી જ નહીં શકતી હોય? ત્યાગ, પ્રેમ, ઉદારતા, સ્વાર્પણ એટલી હદે ન હોવાં જોઇએ કે એ સ્ત્રીના પોતાના ઘાતક બની જાય. સ્ત્રીને એના પ્રેમ પર આવો આંધળો વિશ્વાસ કેમ? મા-બાપનું યોગ્ય માર્ગદર્શન નહીં મળતું હોય?

કે પછી શું કોઇ એવા લુચ્ચા પુરુષના પંજામાં સ્ત્રી સપડાઇ જાય છે કે એના જોરદાર પંજામાંથી છટકી જ ન શકે? અથવા તો ત્રાસથી એની બુદ્ધિ કુંઠીત થઇ ગઇ હોય?

અરે! ક્યારેક સ્ત્રી હિંમત બતાવીને છૂટવા પ્રયત્ન કરે છે તોય છૂટી શકતી નથી. વિવિયન નામની એક યુવતી એના પુરુષમિત્ર રુડોલ્ફથી છૂટી થઇ ગઇ કારણ કે વિવિયન કમાતી હતી અને રુડોલ્ફ એની બીજી સ્ત્રીમિત્રો સાથે વિવિયનના પૈસે મઝા કરતો હતો.

વિવિયને રુડોલ્ફને પોતાના એપાર્ટમેન્ટમાંથી કાઢી મૂક્યો અને પોતાના સંરક્ષણ માટે ઓર્ડર મેળવ્યો કે રુડોલ્ફ વિવિયનના એપાર્ટમેન્ટ કે જોબના સ્થળથી સો વારના અંતર સુધીમાં ક્યાંય નજરે ન પડવો જોઇએ.

રુડોલ્ફે વિવિયનની ગેરહાજરીમાં એના એપાર્ટમેન્ટના બારણે એક પાર્સલ મૂકાવ્યું. ઓફિસથી પાછી આવેલી વિવિયને પાર્સલ ખોલ્યું તો મોટો ધડાકો થયો અને વિવિયનના ફૂરચેફૂરચા ઊડી ગયા. રુડોલ્ફ પર શક ગયો પણ એનો ગુનો પુરવાર ન થયો.

સુઝાન એના પતિ રોબર્ટથી છૂટી થઇ પછી પોલીસને લઇને પોતાના ફ્લેટમાં પોતાની વસ્તુઓ લેવા ગઇ. પોલીસ હાથમાં ગન લઇને ચારે બાજુ નજર નાખતો ઊભો હતો. સુઝાન એક કબાટમાંથી બેફિકરાઇથી પોતાની વસ્તુઓ કાઢતી હતી ત્યારે એક મોટા કબાટમાં સંતાઇ ગયેલો રોબર્ટ એકાએક બહાર નીકળ્યો અને ધનાધન ગોળીઓ છોડી.

મરણ પામતી સુઝાનને એણે કહ્યું, ‘વસ્તુઓ તારી હતી પણ ફ્લેટ મારો છે. એની ડુપ્લીકેટ ચાવી મારી પાસે છે. તારી પાસે કોર્ટનું ફરફરિયું છે પણ મારી પાસે ગન છે. હવે તારે કરવું હોય એ કર.’

પ્રેમ, પ્રેમ ઝંખતી એ નિર્દોષ, ઉત્સાહી યુવતી સ્થળ પર જ મૃત્યુ પામી. હવે કોર્ટ એ પુરુષને આજીવન જેલમાં રાખે તો ય શું? સમજાતું નથી કે છંછેડાયેલા, છંડાયેલા એ પુરુષના માથે કયું ભૂત સવાર થઇ જાય છે કે સ્ત્રીને મારી જ નાખે છે!

અહીં ૯૧૧ જોડો અને ગણતરીની પળોમાં પોલીસ આવી પહોંચે છે. ૯૧૧ જોડીને તમે કંઇ ના બોલો તોય પોલીસ તમારું સ્થળ શોધીને આવી પહોંચશે. આવી ત્વરિત મદદ મળે છે તોય સ્ત્રી બચી શકતી નથી. આ જોઇને મન ઉદાસ ઉદાસ થઇ જાય છે.

અને એક ઝાટકે વ્યસન છૂટી ગયું

Prashasti Mehta

શીલાબહેન અવાક્ થઇ ગયાં. શું ઉત્તર આપવો દીકરીને? હાથમાં રિસીવર પકડેલું હોવા છતાં કંઇ બોલી શકતા નથી. એમના પતિ નપેનભાઇએ તરત એમના હાથમાંથી રિસીવર લઇ લેતાં કહ્યું, ‘બેટા, ચિંતા ના કરતી. અમે તમાકુ લેતા આવીશું.’ પછી એમણે શીલાબહેનને કહ્યું, ‘તું દીકરીને જે કહી રહી હતી તેથી તો એ તાણમાં આવી જાય. તમાકુ નુકસાન કરે છે, એ આપણે સૌ જાણીએ છીએ. જમાઇ પણ જાણે છે. આપણો જમાઇ છે તો સમજુ અને સંસ્કારી, પણ કોઇ કમભાગી પળે એને આ વ્યસન પડી ગયું હશે. નાનપણમાં વળગેલાં વ્યસન ઝટ છૂટતાં નથી.’

અમેરિકા વસેલી દીકરી પ્રજ્ઞપ્તિએ એની મમ્મી શીલાબહેનને કોલ કરીને કહ્યું, ‘તમે એક કિલો જર્દા-તમાકુ ભૂલ્યા વગર લેતા આવજો. જર્દા કાળુપૂર સ્ટેશન પાસે મળે છે. તમે જાતે જઇને લઇ આવજો.’

શીલાબહેન ચમક્યાં, ‘તમાકુ? એવા પદાર્થ લાવવા એ તો ગુનો ગણાય. કોના માટે તમાકુ મંગાવે છે તું?’

પ્રજ્ઞપ્તિ બોલી, ‘તારા જમાઇ માટે. એણે કહ્યું છે, બીજું કંઇ નહીં લાવો તો ચાલશે, પણ તમાકુ લેતા આવજો. અહીં બધા તમાકુ ખાય છે. જર્દા બહુ સ્ટ્રોંગ હોય છે. રાત્રેય એના ગલોફામાં ભરીને ઊંઘે છે અને દા’ડો આખો તો મોંમાં હોય જ.’

‘તું એમને ના કેમ નથી કહેતી? તમાકુથી તો કેન્સર થાય.’ શીલાબહેને ચિંતાથી કહ્યું.

‘મેં કહ્યું, તો એ કહે છે, તમાકુ ન ખાનારનેય કેન્સર થાય છે અને ખાનારને કશું નથી થતું. મારા દાદા ૮૫ વર્ષેય ટટ્ટાર ચાલતા હતા, તદ્દન નિરોગી હતા. એમનેય તમાકુનું વ્યસન હતું.’

‘આવી ફાલતુ દલીલ તેં સાંભળી લીધી? બેટા, તમાકુ ખાનારને કેન્સર થવાના ચાન્સીસ વધારે રહે છે, તમાકુ ખાનાર ગમે ત્યાં થૂંક, જોનારનેય સૂગ આવે. સંસ્કારી માણસને આવું વ્યસન ન હોય!’ શીલાબહેને કહ્યું.

‘મમ્મી, હું એને કંઇ કહું છું ત્યારે મને કહે છે, તારા ડહાપણની જરૂર નથી. પુરુષને વ્યસન હોય એ તો એની શોભા છે. ગામડામાં એનો ઉછેર થયો છે અને ત્યાં એવા મિત્રો મળી ગયા કે એ તમાકુ ખાતો થઇ ગયો છે. મમ્મી, તું તમાકુ લાવજે, પ્લીઝ મારા ખાતર. જો તું નહીં લાવે તો મારે સાંભળવું પડશે.’

શીલાબહેન અવાક્ થઇ ગયાં. શું ઉત્તર આપવો દીકરીને? હાથમાં રિસીવર પકડેલું હોવા છતાં કંઇ બોલી શકતા નથી. એમના પતિ નપેનભાઇએ તરત એમના હાથમાંથી રિસીવર લઇ લેતાં કહ્યું, ‘બેટા, ચિંતા ના કરતી. અમે તમાકુ લેતા આવીશું.’

પછી એમણે શીલાબહેનને કહ્યું, ‘તું દીકરીને જે કહી રહી હતી તેથી તો એ તાણમાં આવી જાય. તમાકુ નુકસાન કરે છે, એ આપણે સૌ જાણીએ છીએ. જમાઇ પણ જાણે છે. આપણો જમાઇ છે તો સમજુ અને સંસ્કારી, પણ કોઇ કમભાગી પળે એને આ વ્યસન પડી ગયું હશે. નાનપણમાં વળગેલાં વ્યસન ઝટ છૂટતાં નથી.’

‘મન મક્કમ હોય તો તરત એકઝાટકે છૂટે. પોતાનો નહીં તો પોતાના પરિવારનો તો વિચાર આવવો જોઇએ ને! રોગ લાગુ પડી જશે તો પાછળ રહેલાં રઝળી ન પાડે? એને પોતાની જવાબદારી નહીં સમજાતી હોય? અરે! પોતાના માણસો માટે પ્રેમ નહીં હોય?’ શીલાબહેન ચિંતાભર્યા સૂરે એકની એક વાત બોલ્યા કરે છે.

શીલાબહેન અને નપેનભાઇ બેગમાં કપડાં ભેગું તમાકુ સંતાડીને લઇ ગયા. આશુતોષને તમાકુનું પેકેટ આપતા નપેનભાઇ બોલ્યા, ‘લો, તમારી પ્રિય ચીજ!’ આશુતોષ ક્ષોભ પામી ગયો. કંઇ બોલ્યા વિના પેકેટ બાજુમાં મૂક્યું.

નાનકડો પુલસ્ત્ય ત્યાં રમતો હતો. એણે પેકેટ ખોલવા માંડ્યું. તરત આશુતોષ બરાડી ઊઠ્યો, ‘મૂક એ પેકેટ, ખબરદાર જો એને અડ્યો છે તો!’ નપેનભાઇ બોલ્યા, ‘તમારી પ્રિય ચીજ ક્યારેક દીકરાની પણ પ્રિય થઇ શકે. તમારા દેખતાં નહીં, તો છાનામાના એ અડશે.’

નપેનભાઇનો અવાજ સાવ સ્વાભાવિક હતો, પણ ચહેરા પર જે ચિંતા, વિનંતી અને લાગણી હતાં, એની આશુતોષ પર અસર થઇ. શીલાબહેન બોલ્યા, ‘દીકરાની સામે જોઇને તો આ ઝેર લેવાનું બંધ કરો. દીકરાના પ્રેમ કરતાં આ ઘડી-બે ઘડીની મોજ ચડિયાતી છે?’

આશુતોષ વ્યસન છોડવાનું વિચારી તો રહ્યો હતો. સાસુ-સસરાના ઠપકાએ અસર કરી અને તમાકુનું પેકેટ ગાર્બેજમાં નાખી દીધું. વ્યસન છૂટી ગયું.

સ્ત્રી લગ્ન શા માટે કરે છે?

Prashasti Mehta

સાસુનો વિરોધ કરવાની એમનામાં હિંમત નથી. ‘સહન કરજે’ એવી શીખ મા-બાપે એમને સાસરે વળાવતી વખતે આપી હતી, તેનું ચુસ્તપણે પાલન કરે છે અને કડવા ઘૂંટડા ગળી જાય છે. આવું દરેક રજામાં બને તેથી કૃતિકા દુ:ખી થયા કરે છે. મને કેમ આવી સંકુચિત મનની સાસુ મળી? હું વરની સાથે બહાર ફરવા ન જઇ શકું તેમાં એને મજા આવે છે. દીકરો-વહુ જિંદગી માણે એ એને મંજૂર નથી. અભિનવની મમ્મી વર્ષોથી અમેરિકામાં વસી છે, પણ એને કેમ ખ્યાલ નથી આવતો કે દીકરા-વહુની સ્વતંત્ર જિંદગી હોય, એમાં દખલ ન કરાય.

કૃતિકા અભિનવને પરણીને અમેરિકા આવી. અભિનવ સારું કમાય છે. કૃતિકા પણ એમ.ફાર્મ. છે અને અમેરિકા આવીને એક-બે જરૂરી કોર્સ કર્યા છે. તેથી એ પણ અભિનવ જેટલું જ કમાય છે. ફર્મમાં એ પણ ઊંચી જવાબદારીભરી પોસ્ટ પર છે.

બંનેએ અદ્યતન સગવડવાળું ઘર બનાવડાવ્યું છે. માન અને પ્રતિષ્ઠાથી ભરી ભરી વૈભવી એમની જિંદગી છે. છતાં કૃતિકાનાં હૈયે કાયમ એક ફરિયાદ હોય છે, ‘મને ધાર્યું સુખ નથી મળ્યું.’

શું ખૂટે છે કૃતિકાના જીવનમાં? ખૂટે છે એના પતિનો સંગ. કૃતિકાના સસરાનું ઘર એના ઘરની નજીક છે. રજાનો દિવસ હોય, એણે હોંશથી બહાર જવાનો કાર્યક્રમ બનાવ્યો હોય અને એની સાસુનો ફોન આવે, ‘અભિનવ જરા આવી જજે ને...’ અને અભિનવ તરત દોડે. શું કામ છે? એવું કશું અભિનવ એની માને ન પૂછે.

કૃતિકા તૈયાર થઇને પતિની રાહ જોતી બેસી જ રહે. ટેલિફોન કરીને કૃતિકાને જાણ કરવાની દરકાર પણ ન રાખે. કૃતિકા કહે છે કે એની સાસુને ડર છે કે દીકરો વહુનો થઇ જશે તો? એટલે રજાના દિવસમાં કંઇ ને કંઇ બહાનું કાઢી દીકરાને પોતાની પાસે રોકી રાખે છે.

આવું દરેક રજામાં બને તેથી કૃતિકા દુ:ખી થયા કરે છે. મને કેમ આવી સંકુચિત મનની સાસુ મળી? હું વરની સાથે બહાર ફરવા ન જઇ શકું તેમાં એને મજા આવે છે. દીકરો-વહુ જિંદગી માણે એ એને મંજૂર નથી.

અભિનવની મમ્મી વર્ષોથી અમેરિકામાં વસી છે, પણ એને કેમ ખ્યાલ નથી આવતો કે દીકરા-વહુની સ્વતંત્ર જિંદગી હોય, એમાં દખલ ન કરાય. દીકરા-વહુને તાબે રાખવા એ જાતજાતની યુક્તિઓ અજમાવે અને દીકરો એવો કહ્યાગરો છે કે કંઇ બોલતો નથી.

કૃતિકાના બે દિયર છે, તે બંને અલગ ઘરમાં રહે છે. સાસુ તેમને પણ અભિનવની જેમ જ ટ્રીટ કરે છે. બેઉ દેરાણીઓ ભણેલી છે, કમાય છે, પણ સાસુનો વિરોધ કરવાની એમનામાંય હિંમત નથી. ‘સહન કરજે’ એવી શીખ મા-બાપે એમને સાસરે વળાવતી વખતે આપી હતી, તેનું ચુસ્તપણે પાલન કરે છે અને કડવા ઘૂંટડા ગળી જાય છે, પણ કૃતિકા અલગ માટીની બની છે.

સાસુની જોહુકમી એને કબૂલ નથી. એ અભિનવને કહે છે, ‘તું તારી માનો દીકરો છે, એમણે તને જન્મ આપ્યો, ઉછેર્યો એ ઋણભાર નીચે તું આટલો દબાયેલો છે, તો પરણ્યો શું કામ? પત્ની તરફ તારું કંઇ કર્તવ્ય નહીં?

તારી મમ્મીના મનમાં તરંગ ઊઠે અને તને જેમ નચાવે એમ નાચવું હતું, તો કોઇ કઠપૂતળી જેવી સ્ત્રી સાથે પરણવું હતું ને? જે તું રાખે એમ રહે અને તારી ઇરછા સંતોષે.’

અભિનવ એકવીસમી સદીનો શિક્ષિત યુવાન છે, સ્વતંત્રતાનો જે દેશમાં મહિમા છે, એ દેશમાં રહે છે, પણ વિચારમાં એ ચૌદમી સદીનો છે. વિજ્ઞાનની લેટેસ્ટ ટેક્નોલોજીનો એ ઉપયોગ કરે છે. એક મોટી કંપનીના ડીરેક્ટર પદેથી એ મોટા મોટા નિર્ણયો કરી શકે છે, પણ પોતાના અંગત જીવનમાં એ પોતાના હૃદય-મનથી કોઇ નિર્ણય નથી લઇ શકતો.

પત્ની તરફ પોતાની કંઇ ફરજ છે એવું એ નથી માનતો. માત્ર કૃતિકા નહીં, અસંખ્ય કોડભરી યુવતીનો આ પ્રશ્ન છે. તેઓ પૂછે છે, ‘લગ્ન કર્યા એ શું અમારી ભૂલ હતી?’ હૃદયવિદારક આ પ્રશ્નનો શો ઉત્તર હોઇ શકે? શું એમના પતિ પણ એમની વેદના સમજી નથી શકતા?