દાદાજી, તમે અમારા રોલ મોડલ છો
ભૂખ્યા પેટે, ખાધા પછી, સવારે ઊઠીને, કામ કર્યા પછીની એમ જુદા જુદા સમયના ધબકારાની મનોમન નોંધ કરતો, સાજે-માંદે નાડી કેવી હોય એની સરખામણી કરતો. ચહેરાનો રંગ, આંખ, જીભ, અવાજ, નખ, હલનચલન બધાનું નિરીક્ષણ કરતો, સવાલો પૂછીને મારા નિદાનની સચ્ચાઇ માપતો અને ઘરમાં બધાંને દવા આપતો. આહાર-વિહારમાં ફેરફાર સૂચવતો અને એમને સાજા કરતો.’... ‘તમારા નિદાનમાં તમને આટલો બધો વિશ્વાસ અને ઘરનાં પણ માને?’...
‘દાદાજી, છોકરી અને છોકરાનું એક-એક અર્થસભર, સરસ નામ કહો.’ અક્ષતે કહ્યું.
‘કેમ? કોના માટે?’ કહીને દાદાજી હસ્યા. જો કે એમને ખ્યાલ આવી ગયો હતો કે પૌત્ર એના ઘરે જન્મનારા બાળક માટે નામ પૂછે છે. એમણે કહ્યું, ‘આજકાલ તો બાળકનું નામ એના મમ્મી પપ્પા પાડે છે.’
‘દાદાજી, મારું નામ તમે જ પાડ્યું હતું. હવે તમારા પ્રપૌત્રનું નામ પાડવાનો અધિકાર તમારો જ છે. નામ તો વ્યક્તિત્વનો એક ભાગ છે. નામ વ્યક્તિની ઓળખ છે.’ અક્ષત બોલ્યો.
‘દાદાજી, પ્રપૌત્ર અને પ્રપૌત્રી બેઉનાં નામ સૂચવજો.’ સ્વાતિ બોલી.
દાદા બોલ્યા, ‘રાશિનું વળગણ નથી રાખવાનું ને? તો જો દીકરાનું નામ મરાલ પાડીશું. મરાલ એટલે માનસરોવરનો હંસ, જે નીરક્ષીરવિવેક જાણે છે અને સાચા મોતીનો ચારો ચણે છે. કેવું ઉદાત્ત એનું જીવન હોય.’
‘દાદાજી, અર્થ ખૂબ સરસ છે પણ આવું નામ ઝટ જીભે ચડે નહીં. બોલવામાં લોચા પડે કોઇ મરાલનું મલાડ કરી નાખે તો?’ સ્વાતિ બોલી.
‘બેટા, એ આપણો પ્રોબ્લેમ નથી. જેને સંસ્કૃત ભાષાનું જ્ઞાન ન હોય એ શરૂઆતમાં લોચા મારે, પણ એક વાર અર્થ જાણે એટલે એ પણ બરાબર બોલતા શીખી જાય અને આપણે આપણા દીકરાને સ્વતંત્ર ઓળખ આપે, એ કયા કુટુંબનો છે એ સૂચવાય એવું નામ પાડવાનું હોય.’
‘દાદાજી, મરાલ નામ સાથે તમારા શુભાશિષ સંકળાયેલા છે એટલે જો દીકરો આવશે તો એનું નામ મરાલ જ રહેશે. દીકરોય જાણે કે દાદાજીનો આદેશ છે કે ક્યાંય અવિવેક નહીં આચરવાનો, ક્યારેય નીચા નહીં ઊતરવાનું પણ હવે છોકરીનું એક નામ કહો.’ સ્વાતિ બોલી.
‘છોકરીના નામની જરૂર નથી. તને છોકરો જ આવવાનો છે.’
‘આટલી બધી મક્કમતાથી કેવી રીતે કહેવાય? આપણે કંઇ જાતિ પરીક્ષણ નથી કરાવ્યું.’ અક્ષત બોલ્યો.
‘સ્વાતિની ચાલ, ઊઠબેસ, એની દેહાકૃતિના નિરીક્ષણથી સચોટપણે કહી શકાય. પહેલાંનાં વખતમાં વૈધો પ્રેગ્નન્ટ સ્ત્રીને જોઇને કહી આપતાં હતાં કે શું આવશે?
‘પણ દાદાજી, તમે ક્યાં વૈદ્ય...’
‘હા, બેટા મારાં નામની પાછળ વૈદ્યનું લેબલ નથી લાગ્યું પણ મને આરોગ્યશાસ્ત્રમાં રસ છે, તેથી મેં વૈદકના ગ્રંથોનો ઊંડો અભ્યાસ કર્યો છે. હું રોજેરોજ મારી, મારાં ભાઇબહેનોની, મારાં બા-બાપુજી અને તારાં દાદીની નાડી તપાસતો.
ભૂખ્યા પેટે, ખાધા પછી, સવારે ઊઠીને, કામ કર્યા પછીની એમ જુદા જુદા સમયના ધબકારાની મનોમન નોંધ કરતો, સાજે-માંદે નાડી કેવી હોય એની સરખામણી કરતો. ચહેરાનો રંગ, આંખ, જીભ, અવાજ, નખ, હલનચલન બધાનું નિરીક્ષણ કરતો, સવાલો પૂછીને મારા નિદાનની સચ્ચાઇ માપતો અને ઘરમાં બધાંને દવા આપતો. આહાર-વિહારમાં ફેરફાર સૂચવતો અને એમને સાજા કરતો.’
‘તમારા નિદાનમાં તમને આટલો બધો વિશ્વાસ અને ઘરનાં પણ માને?’
‘બેટા, મારો વિશ્વાસ બુદ્ધિયુક્ત અને તર્કસંગત વિશ્વાસ છે. હું પહેલા નિદાન કરીને પછી એને પોષે એવા લક્ષણો નથી શોધતો, પણ લક્ષણો જોઇને ઝીણવટપૂર્વક વિચારીને નિદાન કરું છું. માણસના આરોગ્ય સાથે તુક્કા દોડાવીને પ્રયોગ ન થાય કે ઉભડક નિદાન ન કરાય, એ હું જાણું છું. મને આપણા આયુર્વેદનો અભ્યાસ છે અને તેથી આ આત્મવિશ્વાસ છે.’
‘દાદાજી, તમારા જેવો આત્મવિશ્વાસ અમારામાં આવે એવો આશીર્વાદ આપો.’ સ્વાતિ બોલી.
‘બેટા, આશીર્વાદ તો છે, પણ પુરુષાર્થ તમારે કરવાનો છે. તો તમે ધારી સફળતા મેળવી શકશો. વિદ્યા પ્રાપ્ત કરવા તમારે ફાલતુ પ્રવૃત્તિઓ છોડવી પડે. એકાગ્રતાથી દિલ રેડીને અભ્યાસ કરવો પડે. તો તમે ધારો એ વિષયમાં પારંગત થઇ શકો.’
તૃપ્તાએ ક્રિસમસ ટ્રી શણગારીને એવી રીતે ઘરમાં મૂક્યું હતું કે કાચની બારીમાંથી બહારના લોકોને પણ દેખાય. રાત પડેને ટ્રી રોશનીથી ઝગમગી ઊઠતું. 
ડેવિડ બાઇન્ડર એક સંનિષ્ઠ પત્રકાર. પોતાના વ્યવસાયને સંપૂર્ણ સમર્પિત. કોઇ વિષયમાં એને રસ પડે તો છેક એના મૂળ સુધી પહોંચે. માનવીય ભાવ, ભાવનાવાળા વિષયોનું એને વિશેષ આકર્ષણ. એણે ગીલફેરો નામની અશ્વેત મહિલાની વાત સાંભળી અને એ છેક ભીતર સુધી હલી ગયો.
સ્નેહ અને સ્વાર્પણની કથા. ડેવિડ બાઇન્ડર એ ક્ષણે ત્યાં પહોંચી ગયો. એણે આ કુટુંબને કચકડે કંડારવાનું શરૂ કર્યું. માનો બાળકો માટેનો અનર્ગળ પ્રેમ-બાળકોને ગળે વળગાડીને એ અદભૂત માએ જીવનના પ્રેમ આનંદ અને ઉલ્લાસનો ભરપૂર પરિચય કરાવ્યો. 
ઇઝાબેલા અઢી વર્ષની હતી ત્યારે એને ઇલેક્ટ્રિક શોક લાગ્યો હતો. વીજળીના આંચકાથી એ મરી તો ન ગઇ, પણ એને વાઇનો રોગ લાગુ પડ્યો. ગમે ત્યાં, ગમે ત્યારે તે પછડાય અને મોંએ ફીણ આવે. આ રોગના લીધે લોકો એને ગાંડી કહેતા હતા. વળી, ગમે ત્યારે એની યાદશક્તિ જતી રહેતી, ઘરેથી ક્યાંક જવા નીકળે, થોડે દૂર જાય પછી એને યાદ ન આવે કે ક્યાં જવાનું છે. 
‘હું લગ્ન કરવાનું મુલત્વી રાખીને સાઘ્વી બનું?’ જેના આવતા અઠવાડિયે લગ્ન છે, લગ્નની બધી તૈયારી થઇ ચૂકી છે, આમંત્રણ અપાઇ ચૂક્યાં છે એવી બાવીસ વર્ષની યુવતી લોરાએ રોબર્ટ કીનલીને પૂછ્યું. રોબર્ટ આશ્ચર્યથી જોઇ રહ્યો. 
આગળ અભ્યાસ માટે પ્રાપ્તિએ અમેરિકાની યુનિવર્સિટીમાં પ્રવેશ મેળવ્યો. એના ઘરથી યુનિવર્સિટી ઘણી દૂર. વળી, જોબનું સ્થળ એની વિરુદ્ધ દિશામાં. તેથી પ્રાપ્તિનાં સાસુ કહે, ‘યુનિવર્સિટીની નજીક ઘર લઇ લો.
રમણીય સંઘ્યા ખીલી છે, ત્યારે હડસન નદીના શાંત કિનારે બેઠેલી કાલિન્દીના અજંપા અને ઉદ્વેગનો પાર નથી. એક જ વાત એના મનને કોરી ખાય છે કે મારાં બધાં સગાં કેમ આવા નઘરોળ અને કૃતધ્ની?
છૂટ છે, આ વિકસતિ, સમૃદ્ધ અમેરિકામાં છોકરા-છોકરીને મન મૂકીને હળવા-મળવાની સંપૂર્ણ છૂટ છે. સદાચારના નામે કોઇ પ્રતિબંધ નથી. દીકરી તેર વર્ષની થાય એટલે એના મનપસંદ પાત્ર સાથે એક રાત શું, રાતોની રાતો સ્વેચ્છાએ પસાર કરી શકે છે.
આદર્શ દીકરો અને ભાઇ બની રહેવાની લાલસામાં પત્ની અને પુત્રને પોતાના પ્રેમથી વંચિત રાખનારા અરુણભાઇને આજે તેમનું મહત્વ સમજાયું, ત્યારે ઘણું મોડું થઇ ગયું હતું...
પ્રેમલગ્નથી જોડાયેલાં, ઉચ્ચ ડિગ્રીધારી સુધીર અને પૂર્ણિમા ઉજજવળ ભવિષ્યનાં સ્વપ્ના સાકાર કરવા અમેરિકામાં વસ્યાં હતાં. ત્યાં એમના દીકરા શ્રીરાજનો જન્મ થયો અને દીકરાના સંપૂર્ણ વિકાસ પર પૂરું ઘ્યાન અને એને પૂરતો સમય આપી શકાય એ માટે પૂર્ણિમાએ ઊચા પગારની જોબ છોડી દીધી. પૂર્ણિમા શ્રીરાજને લઇને પાર્ક અને બીચ પર ફરવા જતી. ત્યાં એને જેમ્સનો પરિચય થયો. જેમ્સ ઉત્સાહથી થનગનતો, આનંદી, સૌમ્ય પુરુષ હતો.
ડોરીસ એક નાનકડા એપાર્ટમેન્ટમાં એકલી રહે છે. મેં પૂછ્યું, ‘એકલા જીવવાનો તને કંટાળો નથી આવતો?’ ‘એકલા જીવવાનું મેં પોતે જ પસંદ કર્યું છે. પછી કંટાળો શું કામ આવે?’ હસીને ડોરીસે જવાબ આપ્યો અને આગળ ઉમેર્યું, ‘વળી, હું કદી એકલી નથી હોતી. હું કાયમ મારી જાત સાથે વાત કરતી જ હોઉ છું.
સુહાબહેન જાણતા હતાં કે એમના પતિ સતીશભાઇ નિર્દોષ છે, તદ્દન નિર્દોષ, પણ એમના પર ગંભીર પ્રકારનો આરોપ મૂકાયો છે- એ આરોપને સાચો ઠેરવતી જુબાની પણ સાક્ષીઓએ કોર્ટમાં આપી છે. જયુરીએ એમને દોષી ઠેરવ્યા છે અને જજસાહેબે સજા ફરમાવી કે અમેરિકા છોડીને તત્કાળ ચાલ્યા જાય.
પ્રબુદ્ધભાઇએ બોસ્ટન ગ્લોબમાં કિલનિકલ રિસર્ચ નામની એક જાહેરખબર જોઇ. એ કંપનીને એમણે બનાવેલી દવાની ગુણવત્તા પારખવા એક તંદુરસ્ત માણસ કે જે બીજી કોઇ દવા ના લેતો હોય એની જરૂર હતી. આ પ્રયોગ, પરીક્ષણ માટે તેઓ દસ હજાર ડોલર એ માણસને આપવાની હતી, પણ એ માણસે એ કંપનીના નર્સિંગ હોમમાં દાખલ થવું પડે અને રાત દિવસ એમના ફાર્માસસ્ટિની નજર હેઠળ રહેવું પડે.
પોતાના ટૂંકા પગારમાંથી ડોલી પાંચસો ડોલર એના અંકલને ઇન્ડિયા મોકલે છે, અંકલ એટલે કોણ? એના કાકા? એના મામા? એના ફૂઆ કે માસા? ના, આ અંકલ એના સગા નથી. આ અંકલ તો છે એની મમ્મીના લવર.
મયંકભાઇનો દીકરો પ્રત્યૂષ પરદેશ સેટલ થવાનો છે એ સાંભળી એમના મિત્ર સુબંધુભાઇ બોલી ઊઠયા, ‘અહીં પ્રત્યૂષને શું ખોટ છે કે પરદેશ જાય છે?’‘ત્યાં એને વધારે સારો ચાન્સ મળે છે.’ મયંકભાઇ બોલ્યા. ‘અહીં વર્ષે ૨૫ લાખ તો એને મળે છે, ઉપરાંત બીજી સગવડો, આનાથી કયો મોટો ચાન્સ જોઇએ છે?’ ‘ચાન્સ એટલે માત્ર પૈસા નહીં પણ એને આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે કામ કરવા મળે. 
અચ્યુતાને દીકરો આવ્યો. રજાઓ પૂરી થતાં એને જોબ પર જવાનો દિવસ આવ્યો ત્યારે પ્રશ્ન ઊઠયો, ‘મારા દીકરાને કોની પાસે મૂકીને હું જોબ કરવા જઇશ?’અરયુતા જોબ છોડી દે તો નિરંતરના પગારથી ઘર તો ચાલે, બચત ના થાય. હજી તો કેટલાય સાધન-સુવિધાઓ ખરીદવાં છે તેથી જોબ તો કરવી જ પડે. એના મનમાં ભાંજગડ ચાલે છે કે બેબીસીટિંગમાં તો બરાબર કાળજી લેવાતી નથી. એને મેથ્યુનો કિસ્સો યાદ આવી ગયો. 
અવલોકિતા હજી હમણાં જ અમેરિકા આવી છે. તેથી અમેરિકન અંગ્રેજી ઉચ્ચાર સમજવામાં કયારેક ગૂંચવાય છે અને એ ગૂંચવાય ત્યારે નાના બાળકની જેમ એની મમ્મી અનુબહેનને ફરિયાદ કરવા તરત ફોન લગાવે.
શાશ્વતનું વેકેશન શરૂ થયું, ત્યારે એના મમ્મી-પપ્પાએ વિચાર્યું, શાશ્વતને ફૂલટાઇમ નહીં, પણ પાર્ટટાઇમ કોઇ જોબ કરવાનું કહીએ. આ વાત સાંભળી એટલે હમણાં જ ભારતથી આવેલા મામા-મામી કહે, ‘આવડો નાનો છોકરો નોકરી કરવા જાય? તમે મા-બાપ બંને કમાવ છો, એ શું ઓછું છે તે છોકરો વેકેશનમાં મોજમસ્તી કરવાના બદલે નોકરી કરવા જશે?
અમેરિકા વસેલી પોયણીએ એના પતિ ગૌરવને કહ્યું, ‘કાલે જયશેખરસૂરીશ્વરજી મહારાજસાહેબ અમારા ઘરે પધારવાના છે. મેં મારી મમ્મીને કહ્યું છે, ઇન્ટરનેટ પર તું મને એમના દર્શન કરાવજે.’ ગૌરવે કહ્યું, ‘હું પણ દર્શન કરીશ.’ પોયણી જૈન અને ગૌરવ પટેલ છે, પણ ગૌરવ માને છે કે સંત એટલે સંત. તેઓ કોઇ પણ સંપ્રદાયના હોય, પણ પ્રણામના અધિકારી છે. ગૌરવ ઇન્ડિયામાં હતો, ત્યારે ચર્ચ, દેરાસર, મંદિર, મસ્જિદ અને અગિયારીમાં જતો. એ સર્વધર્મને માનતો.