આપણે વિશ્વનાગરિક છીએ - Divya Bhaskar Daily Gujarati News Paper Ahmedabad Surat Baroda Rajkot News Gujarat Mumbai

આપણે વિશ્વનાગરિક છીએ - Divya Bhaskar Daily Gujarati News Paper Ahmedabad Surat Baroda Rajkot News Gujarat Mumbai

આપણે વિશ્વનાગરિક છીએ

Prashasti Mehta

‘આપણે આપણો દેશ છોડીને આ વિદેશની ભૂમિ પર સ્થાયી થયાં છીએ, પણ આપણી સંસ્કૃતિ, આપણા સંસ્કાર, જીવનશૈલી બધું જ આપણી સાથે અહીં આવ્યું છે. ઘરમાં આપણે ભારતીય ભોજન જમીએ છીએ, આપણી પ્રથા અનુસાર ડિનર પછી રાતે હિન્દી મૂવી જોઇએ છીએ, હિન્દી ગીતો સાંભળીએ છીએ. અરે! આપણી સવાર આપણા ભજનથી શરૂ થાય છે. બ્રેકફાસ્ટમાં ચા સાથે ખાખરા અને પૂરી-ભાખરી ખાઇએ છીએ. આપણા ઉત્સવો પણ ઉજવીએ છીએ, તે સાથે આપણે એ ભૂલવું ન જોઇએ કે આપણે કાયદેસર રીતે અમેરિકન નાગરિક બન્યા છીએ...

તૃપ્તાએ ક્રિસમસ ટ્રી શણગારીને એવી રીતે ઘરમાં મૂક્યું હતું કે કાચની બારીમાંથી બહારના લોકોને પણ દેખાય. રાત પડેને ટ્રી રોશનીથી ઝગમગી ઊઠતું.

ડિસેમ્બરની પચીસમીએ બહાર જતી વખતે તૃપ્તાએ પ્રમથને પૂછ્યું, ‘સ્વિચઓફ કરી દઇશું.’ પ્રમથ બોલ્યો, ‘તૃપ્તા, આપણે ત્યાં જેમ દિવાળીના દીવા એવું અહીંયા ક્રિસમસ ટ્રી, આનંદ ઉલ્લાસ અને મંગલ આસ્થાનું પ્રતીક. આપણે ઘરમાં ન હોઇએ તો ય આ દિવસોમાં તો રોશનીથી ક્રિસમસ ટ્રી દીપી ઊઠવું જોઇએ.’

તૃપ્તા કંઇ બોલી નહીં એટલે પ્રમથને લાગ્યું કે કદાચ તૃપ્તા એના વિચાર સાથે સંમત નથી. એ બોલ્યો, ‘તૃપ્તા, જીવનને વધારે સમૃદ્ધ કરવા આપણે આ પારકા દેશમાં આવ્યા છીએ, પણ હવેથી આ દેશ આપણો જ છે, આપણે આ દેશનાં છીએ એવું બતાવવા આ દેશના તહેવારો આપણે મન દઇને ઉમંગથી ઉજવવા જોઇએ.

તો જ આ દેશના લોકોને આપણા માટે સદભાવ જાગે અને આપણી સાથે ઐક્ય અનુભવે અને આપણે અહીંના મુખ્ય પ્રવાહમાં સમરસ થઇ શકીએ. તેઓ આપણી સાથે આત્મીયતા અનુભવે.’

‘તો આપણી સંસ્કૃતિ?’ તૃપ્તાએ પૂછ્યું.

‘આપણે આપણો દેશ છોડીને આ વિદેશની ભૂમિ પર સ્થાયી થયાં છીએ, પણ આપણી સંસ્કૃતિ, આપણા સંસ્કાર, જીવનશૈલી બધું જ આપણી સાથે અહીં આવ્યું છે. ઘરમાં આપણે ભારતીય ભોજન જમીએ છીએ, આપણી પ્રથા અનુસાર ડિનર પછી રાતે હિન્દી મૂવી જોઇએ છીએ, હિન્દી ગીતો સાંભળીએ છીએ.

અરે! આપણી સવાર આપણા ભજનથી શરૂ થાય છે. બ્રેકફાસ્ટમાં ચા સાથે ખાખરા અને પૂરી-ભાખરી ખાઇએ છીએ. આપણા ઉત્સવો પણ ઉજવીએ છીએ, તે સાથે આપણે એ ભૂલવું ન જોઇએ કે આપણે કાયદેસર રીતે અમેરિકન નાગરિક બન્યા છીએ.

આપણે અહીંની પ્રજાથી અલગ છીએ, એમનાં તહેવારો ઉત્સવો આપણને સ્પર્શતા નથી એવું કદી ન બતાવવું જોઇએ. એમના તહેવારોને ઉલ્લાસથી ઉજવવાના.

હા, આપણે એમની જેમ દારૂ પીને રાતભર નાચતા કે બૂમો પાડી નવા વર્ષના આગમનને વધાવતા નથી, પણ આપણા અમેરિકન મિત્રો અને પરિચિતોને મેરી ક્રિસમસ, હેપી ન્યૂ યરના કાર્ડ્ઝતો મોકલીએ જ છીએ. આપણે સૌ ઉત્સાહ-ઉમંગથી એવું કરીએ છીએ એ વાત તેઓ એપ્રિસિએટ કરે જ છે ને!

આપણા દાંડિયારાસમાં એમને બોલાવીએ તો તેઓ આવે જ છે ને! આમ ઉત્સવો આપણને એકબીજાની નજીક લાવે છે, હવે આપણે માત્ર ભારતીય નથી, પણ વિશ્વનાગરિક છીએ. વિશ્વની બધી સંસ્કૃતિઓને આવરી લેતી એક ગ્લોબલ સિવિલાઇઝેશન આકાર લઇ રહી છે. એને આપણે ઉમંગથી વધાવવાની છે, મનોમસ્તિષ્ક ખુલ્લાં રાખવાનાં છે.’

‘પણ એમ કરવામાં આપણે આપણી સંસ્કૃતિ, સંસ્કાર ભૂલી નહીં જઇએ? આપણે ભારતીયતા ખતમ થઇ જાય એ મને ના ગમે.’ તૃપ્તા બોલી.

‘ભારતીયતા એવી નિર્માલ્ય નથી કે નષ્ટ થઇ જાય. એનું જે સારું છે એ આપણા લોહીમાં ભળી ગયું છે અને પરદેશના ચિંતકો અને સમાજશાસ્ત્રીઓ આપણા ઉત્તમ અંશો અપનાવવાનું એમના શ્વેત સમાજને કહી રહ્યા છે. તે પ્રમાણે એમનું જે સારું છે, સુંદર છે એ આપણે સ્વીકારીને વધારે સમૃદ્ધ થવાનું છે.’

માતૃપ્રેમની અદભૂત કથાની ડોક્યુમેન્ટરી

Prashasti Mehta

ડોક્ટરે વધારે ઇન્વેસ્ટિગેશન કરાવ્યું તો નિદાન થયું, એઇડ્સ. ગીલફેરો અને એનો પતિ રોનાલ્ડ થથરી ઊઠ્યા. એઇડ્સ તો મટે જ નહીં, એ તો દર્દીને ખતમ કરે. હા, એચઆઇવી પોઝિટિવ હોય તો થોડા વર્ષો ખેંચી શકાય, પણ આ એઇડ્સ તો મોતનું જ રૂપ, ધસમસતું આવે. ગીલને એઇડ્સ થયો શી રીતે? તો કહે બ્લડ ટ્રાન્ફ્યુઝનમાં એવું દૂષિત લોહી આવી ગયું હતું.એઇડ્સનું નામ સાંભળીને તો ગીલ પડી ભાંગી, પણ એ જ ક્ષણે એનામાં ક્યાંથી હિંમત આવી ગઇ. હૃદયમાં ઊઠેલો બધો હાહાકાર શમી ગયો...

ડેવિડ બાઇન્ડર એક સંનિષ્ઠ પત્રકાર. પોતાના વ્યવસાયને સંપૂર્ણ સમર્પિત. કોઇ વિષયમાં એને રસ પડે તો છેક એના મૂળ સુધી પહોંચે. માનવીય ભાવ, ભાવનાવાળા વિષયોનું એને વિશેષ આકર્ષણ. એણે ગીલફેરો નામની અશ્વેત મહિલાની વાત સાંભળી અને એ છેક ભીતર સુધી હલી ગયો.

ગીલફેરોની સત્તાવીસ વર્ષની ઉંમર. એ ચાર બાળકની મા હતી. પ્રેમાળ પતિ, સુખી કુટુંબજીવન હતું. એને મોંમાં ચાંદી પડી, દવા કરી, પણ મટી નહીં. એનું વજન ઊતરતું જાય, ડાયરિયા થઇ ગયો. ખાવાનું પચે નહીં. દવા ચાલુ હતી, છતાં શરીરમાં નવી નવી તકલીફો ઊભી થવા માંડી.

ડોક્ટરે વધારે ઇન્વેસ્ટિગેશન કરાવ્યું તો નિદાન થયું, એઇડ્સ. ગીલફેરો અને એનો પતિ રોનાલ્ડ થથરી ઊઠ્યા. એઇડ્સ તો મટે જ નહીં, એ તો દર્દીને ખતમ કરે. હા, એચઆઇવી પોઝિટિવ હોય તો થોડા વર્ષો ખેંચી શકાય, પણ આ એઇડ્સ તો મોતનું જ રૂપ, ધસમસતું આવે. ગીલને એઇડ્સ થયો શી રીતે? તો કહે બ્લડ ટ્રાન્ફ્યુઝનમાં એવું દૂષિત લોહી આવી ગયું હતું.

એઇડ્સનું નામ સાંભળીને તો ગીલ પડી ભાંગી, પણ એ જ ક્ષણે એનામાં ક્યાંથી હિંમત આવી ગઇ. હૃદયમાં ઊઠેલો બધો હાહાકાર શમી ગયો. ગીલ ખૂબ સમજદાર અને વિચારશીલ મહિલા હતી. એને થયું મોત તો મારા દ્વારે ઊભું છે, ઘરનું દ્વાર પણ એણે ખોલી નાખ્યું છે. ગમે ત્યારે એ આવીને મને દબોચી શકે છે.

એનું આવવું નિશ્વિત છે, તો એના વિશે શું વિચારવાનું? એ રોકાવાનું તો છે જ નહીં પણ મારા આ ચાર ભૂલકાંનું શું? હજી તો એમને મારી જરૂર છે. બાળકના વિકાસમાં સૌથી મોટું યોગદાન માનું હોય છે. મા જે ધીરજ અને પ્રેમથી પોતાના બાળકને સમજે અને ઉછેરે એ વાત જ ન્યારી હોય છે.

બાળકને પ્રશિક્ષક માની જરૂર પડે, માનું સ્થાન કોણ પૂરી શકે? મા જેવી સમતાપૂર્ણ સાધના કોણ કરી શકે? કોઇ નહીં- તો પછી? મારી પાસે જે સમય છે, એમાં મારું જે શ્રેષ્ઠ છે એ મારા બાળકોને અને પતિને આપું. અને શરૂ થઇ એક અનુપમ કુટુંબ દાસ્તાન.

સ્નેહ અને સ્વાર્પણની કથા. ડેવિડ બાઇન્ડર એ ક્ષણે ત્યાં પહોંચી ગયો. એણે આ કુટુંબને કચકડે કંડારવાનું શરૂ કર્યું. માનો બાળકો માટેનો અનર્ગળ પ્રેમ-બાળકોને ગળે વળગાડીને એ અદભૂત માએ જીવનના પ્રેમ આનંદ અને ઉલ્લાસનો ભરપૂર પરિચય કરાવ્યો.

એનો ચહેરો પ્રેમની દીપ્તિથી ઝગમગતો હોય, હોઠ પર સ્મિત હોય અને આંખોમાં ભીનાશ વર્તાતી હોય. એણે બાળકોને વાર્તા કહી હસાવ્યા, ગીતો ગવડાવ્યા, સાથે સારું-ખોટું પારખવાની વિવેકબુદ્ધિ આપી. જીવનની વાસ્તવિકતાની વાતો કહી, વિપત્તિમાં રડવા નહીં બેસવાનું પણ ટટ્ટાર ઊભા રહેવાનું.

આપણી લડાઇ આપણે લડવાની, હારનો વિચાર જ નહીં કરવાનો. જીવનમાં અને વિશ્વમાં મંગલ તત્વો છે જ, આપણને એ મદદ કરે છે. માટે શ્રદ્ધાથી, પ્રેમથી જીવવાનું. એ બાઇ સંતાનો અને પતિને હિંમત આપતી ગઇ અને પોતેય રોગ સામે લડવાની હિંમત કેળવતી ગઇ.

ગીલના મૃત્યુ સુધી પત્રકાર રોજેરોજ ત્યાં જતો. એ કુટુંબ કેવું એક થઇને જીવે છે એના હજારો ફોટા પાડ્યા. ગીલના મૃત્યુ પછીય ત્યાં જતો, એ કુટુંબ ગીલ વગર કેવી રીતે જીવે છે એની ફિલ્મ ઉતારી. ગીલના આદર્શો, આશા, અપેક્ષા બધું સાકાર થતું હતું.

એના ફોટા લીધા. ગીલના મૃત્યુ પછી છ મહિના સુધી ડેવિડ ત્યાં જતો હતો. એ બધી વાત ફોટા સાથે દસ વર્ષ પછી ડેવિડે ‘લાઇફ’ મેગેઝિનમાં પ્રસિદ્ધ કરી, ત્યારે સેંકડો પ્રતિભાવ આવ્યા. કેનટુકી પ્રદેશના એક સજજને આ ચારે બાળકોને ખાનગી સ્કૂલમાં ભણવાનો ખર્ચ આપ્યો.

ડેવિડે એને મળેલા પ્રતિભાવોથી પ્રભાવિત થઇ એક ડોક્યુમેન્ટરી બનાવી- ‘કોલિંગ માય ચિલ્ડ્રન’- કુટુંબપ્રેમની આ કથા માની વિદાય પછી પણ એક થઇને જીવતાં કુટુંબના પ્રેમ અને ઝિંદાદિલીની કથાને આ વર્ષે સેક્સબરીના ફિલ્મ ફેસ્ટિવલમાં બેસ્ટ ડોક્યુમેન્ટરી તરીકે પ્રથમ ઇનામ મળ્યું છે.

આનું ડિજિટલ ટ્રાન્સફર મેં કર્યું હતું. પ્રેમના ઉજાસની આ વાતને દસ્તાવેજી રૂપ આપવામાં હું ફાળો નોંધાવી શકી એનું મને ગૌરવ છે.

સુખને પોકારો સુખ દોડી આવશે

Prashasti Maheta

એ વિચારતી ક્યારેક તો મારો પ્રિન્સ ચાર્મિંગ આવશે અને મારા જીવનને સુખથી ભરી દેશે. ત્યાં એ મિકેનિક જ્હોનના પરિચયમાં આવી. જ્હોને લગ્ન કર્યા નહોતા, જ્યારે ઇઝાબેલાએ ત્રણ ત્રણ વાર છૂટાછેડા લીધા હતા. એક દીકરીની મા હતી. જહોને એનો ભૂતકાળ ન જોયો અને લગ્ન કર્યા.બેઉ ધર્મની ઝંઝટમાં ન પડ્યા અને કોર્ટમાં જઇને લગ્ન નોંધાવી આવ્યા. ભાવવિભોર ઇઝાબેલા બોલી, ‘જ્હોન, મને વાઇનો રોગ છે, ડાયાબિટીસ અને હાઇ બી.પી. છે. આ બધાની દવા તું છે, તું ધારીશ તો મને જીવાડીશ, મારું જીવન તારા હાથમાં છે.’ ઇઝાબેલા જેવા જ પ્રગાઢ પ્રેમથી જ્હોન બોલ્યો, ‘તને સુખી કરવા હું પરણ્યો છું. દુ:ખી કરવા નહીં. આપણી વચ્ચે મારુંતારું ન જોઇએ.’

ઇઝાબેલા અઢી વર્ષની હતી ત્યારે એને ઇલેક્ટ્રિક શોક લાગ્યો હતો. વીજળીના આંચકાથી એ મરી તો ન ગઇ, પણ એને વાઇનો રોગ લાગુ પડ્યો. ગમે ત્યાં, ગમે ત્યારે તે પછડાય અને મોંએ ફીણ આવે. આ રોગના લીધે લોકો એને ગાંડી કહેતા હતા. વળી, ગમે ત્યારે એની યાદશક્તિ જતી રહેતી, ઘરેથી ક્યાંક જવા નીકળે, થોડે દૂર જાય પછી એને યાદ ન આવે કે ક્યાં જવાનું છે.

આવી ઇઝાબેલાએ ઓગણીસ વર્ષની ઉમરે લગ્ન કર્યા. રોબર્ટ સાથે લગ્ન કરી એ એક દીકરીની મા બની, પણ રોબર્ટ એને છોડીને જતો રહ્યો. ઇઝાબેલા રોબર્ટ પાછળ દોડી નહીં. હવે એનું અને પુત્રીના ભરણપોષણનું શું?

એણે થોમસ સાથે બીજા લગ્ન કર્યા. થોમસની સારી નોકરી હતી, એની કમાણી એ જ પતિ થવાની એની સૌથી મોટી યોગ્યતા. ઇઝાબેલાને હતું હવે વાંધો નહીં આવે, પણ બેઉના સ્વભાવ ગુસ્સાવાળા. વારંવાર ઝઘડા થાય. એક દિવસ થોમસ ઘર છોડીને જતો રહ્યો પછી પાછો આવ્યો જ નહીં.

ઇઝાબેલા એની પાછળ પણ ગઇ નહીં. જે જાણીને છોડી જાય એની સાથે સંબંધ શું બાંધવાનો? બે-બે વાર નિષ્ફળતાથી ઇઝાબેલા બેચેન બની ગઇ, પણ એકલી રહી શકે એમ નહોતી. એણે ટ્રક ડ્રાઇવર વિલિયમ સાથે ત્રીજા લગ્ન કર્યા. વિલિયમ સારું કમાતો હોવાથી ઇઝાબેલાને નિરાંત લાગી.

વિલિયમ વહેમીલો હતો. એ લાંબી ટૂર પર જાય પણ અદ્ધર જીવે. આ જાણ્યું એટલે ઇઝાબેલા કહે, ‘તને મારા પર વિશ્વાસ નથી તો તારી સાથે રહેવાનો શું અર્થ?’ એ જ ક્ષણે એણે વિલિયમનું ઘર છોડી દીધું.

મતભેદ થાય એટલે એ તત્ક્ષણ છૂટી થઇ જતી. ઇઝાબેલાએ ત્રણ ત્રણ વાર લગ્ન કર્યા બાદ પણ એ નિષ્ફળ જ ગઇ. છતાં એ ખૂબ આશાવાદી હતી. કોઇ પ્રેમાળ જીવનસાથી પોતાને મળશે જ એવો એનો ભરોસો હતો.

વાઇના રોગના લીધે એને સ્થિર જોબ પણ મળતી નહોતી. ક્યારેક એને આપઘાતના વિચાર આવતા. એણે જાણ્યું કે ઊંચાઇ પરથી પડતું મૂકું તો ઓછી પીડા થાય. એણે બત્રીસ માળનું એક મકાન નજરમાં રાખ્યું પણ એ જીવવા માગતી હતી. એણે સુખનાં સ્વપ્નાં જોવા માંડ્યા.

એ વિચારતી ક્યારેક તો મારો પ્રિન્સ ચાર્મિંગ આવશે અને મારા જીવનને સુખથી ભરી દેશે. ત્યાં એ મિકેનિક જ્હોનના પરિચયમાં આવી. જ્હોને લગ્ન કર્યા નહોતા, જ્યારે ઇઝાબેલાએ ત્રણ ત્રણ વાર છૂટાછેડા લીધા હતા. એક દીકરીની મા હતી. જહોને એનો ભૂતકાળ ન જોયો અને લગ્ન કર્યા.

બેઉ ધર્મની ઝંઝટમાં ન પડ્યા અને કોર્ટમાં જઇને લગ્ન નોંધાવી આવ્યા. ભાવવિભોર ઇઝાબેલા બોલી, ‘જ્હોન, મને વાઇનો રોગ છે, ડાયાબિટીસ અને હાઇ બી.પી. છે. આ બધાની દવા તું છે, તું ધારીશ તો મને જીવાડીશ, મારું જીવન તારા હાથમાં છે.’ ઇઝાબેલા જેવા જ પ્રગાઢ પ્રેમથી જ્હોન બોલ્યો, ‘તને સુખી કરવા હું પરણ્યો છું. દુ:ખી કરવા નહીં. આપણી વચ્ચે મારુંતારું ન જોઇએ.’

‘જહોન, મારે ભણવું છે. કોલેજની ડીગ્રી મેળવવી છે.’ એણે કહ્યું.

‘તારી બધી ઇચ્છા-આકાંક્ષા પૂરા કર. હું તારી સાથે છું.’

ઇઝાબેલા કોલેજમાં દાખલ થઇ. જહોને એની દવા કરાવી, અત્યારે એના બધા રોગ કાબૂમાં છે. ઇઝાબેલા દુ:ખી સ્ત્રીઓને કહે છે, ‘દુનિયામાં શુભ અને મંગલ તત્વો છે જ. આપણે પ્રયત્ન કરવાનો છે, ધીરજ અને સંયમથી પુરુષાર્થ કરવાનો છે, સુખ દોડતું આવશે.