જીવનના અંતે તો સમાજને કંઇક આપી જાઉ

Prashasti Mehta

Tuesday, August 18, 2009 22:13 [IST]

પ્રબુદ્ધભાઇએ બોસ્ટન ગ્લોબમાં કિલનિકલ રિસર્ચ નામની એક જાહેરખબર જોઇ. એ કંપનીને એમણે બનાવેલી દવાની ગુણવત્તા પારખવા એક તંદુરસ્ત માણસ કે જે બીજી કોઇ દવા ના લેતો હોય એની જરૂર હતી. આ પ્રયોગ, પરીક્ષણ માટે તેઓ દસ હજાર ડોલર એ માણસને આપવાની હતી, પણ એ માણસે એ કંપનીના નર્સિંગ હોમમાં દાખલ થવું પડે અને રાત દિવસ એમના ફાર્માસસ્ટિની નજર હેઠળ રહેવું પડે.

પ્રબુદ્ધભાઇએ ‘બોડી હંર્ટસ’ નામના પુસ્તકમાં વાંચ્યું હતું કે દવાની કંપનીઓ એમની નવી શોધાયેલી દવાના પ્રયોગ માટે ગરીબ લોકોનું શરીર ભાડે લે છે. આવી દવાઓની અસર સ્વાસ્થ્ય માટે જોખમરૂપ પણ નીવડી શકે અને કયારેક જીવલેણ પણ પૂરવાર થાય છે. થોડાક ડોલર માટે થઇને માણસનું અમૂલ્ય જીવન નષ્ટ થઇ જાય છે.

આ બધું જાણતા હતા છતાં પ્રબુદ્ધભાઇને પોતાનું શરીર પ્રયોગ માટે ધરી દેવાનું મન થયું. પ્રબુદ્ધભાઇ ઢળતી અવસ્થાએ અમેરિકા સેટલ થવા આવ્યા હતા. એમના જીવનની બધી જવાબદારીઓ પૂરી થઇ ગઇ હતી. એમની કોઇ આશા, અભિલાષા વણસંતોષાયેલી નહોતી રહી.

તેઓ અમેરિકામાં લગભગ નિષ્ક્રિય, પ્રવૃત્તિહીન જીવન ગાળતા હતા. એમને થયું, હું મારું પેટ ભરવા સિવાય અત્યારે કોઇ ઉધમ કરતો નથી. હું કોઇ જવાબદારીનું વહન કરતો નથી, ભવિષ્યમાં પણ મારા માટે કોઇ પ્રોજેકટ નિર્માણ થયો નથી. સવારથી સાંજ છાપાં વાંચું છું અને ટીવી જોઉ છું.

જિંદગીમાં કદીય આવી નિષ્ક્રિયતામાં દિવસો પસાર નથી કર્યા, તેથી મન ઉદાસ થઇ જાય છે અને અત્યારે મારી સામે આ એક કામ આવ્યું છે તો શું કામ એ હું હાથ પર ના લઉ?’ પ્રબુદ્ધભાઇ એમના દીકરા સાથે રહેતા હતા. એમણે દીકરાને આ અંગે વાત કરી તો દીકરાએ ઘસીને ના પાડી અને કહ્યું, ‘પપ્પા, તમે ડોલર માટે તમારી જાત દાવ પર લગાવો છો.’

‘બેટા, મને ડોલરનો કોઇ મોહ નથી, પણ મારી દ્દષ્ટિએ આ માનવતાનું કામ છે. હું તને કંઇ કામમાં આવતો નથી, તો દવાના પ્રયોગ માટે શું કામ હું મારું શરીર ના ધરી દઉ? કોઇકે તો પોતાનું શરીર ધરવું પડશે ને! તો નવી નવી દવાઓ શોધાશે અને માણસ રોગમુકત થશે.’‘પણ પપ્પા, આમાં તો તમારું જીવન જોખમમાં મૂકાઇ જાય. ના, હું તમને નહીં જવા દઉ.’

‘બેટા, કેટલાય વ્યવસાયો એવા હોય છે જેમાં જીવનું જોખમ હોય જ છે. પોલીસ, પાઇલટ, નેવીમાં કેપ્ટન, લશ્કરનો જવાન બધા જયારે એમના ખાતામાં જોડાય છે ત્યારે એમને ખબર હોય છે કે ગમે ત્યારે મોત સામે આવીને ઊભું થઇ જવાનું છે, તોય એ ડરતા નથી. એ તો યુવાન હોય છે, આખી જિંદગી એમની સામે પડી હોય છે, સંસાર પણ ભોગવ્યો નથી હોતો.

જયારે મેં તો જિંદગી ભરપૂર માણી છે. હવે આ એક નવો અનુભવ લેવાનું મન થયું છે. દીકરા આજ સુધી હું મારા અને મારા કુટુંબ માટે જીવ્યો, પણ મેં સમાજને શું આપ્યું? આજે મને એક તક મળી છે સમાજની ઉજજવળ, સલામત, નિરોગી આવતી કાલ માટે કંઇક કરવાની. તો મને સાહસ કરવા દે, કદાચ મારે જિંદગી ગુમાવવાની વેળા આવશે તો પણ પરમ સંતોષથી હું મરીશ.’